Bozlak

Orta Anadoluââ?¬â?¢da: Keskin, Kırıkkale, Kırşehir, Nevşehir, Yozgat, Nişde, Konya, Kayseri ve ayrıca Kastamonu ve Çorumââ?¬â?¢un güney kesimlerinde görülen bozlaklar ya da Bozlak adlandırmasına dayalı ezgiler, Türk Halk Müzişinin en yaygın uzun hava türlerinden birisi olarak önem taşır. Halk aşzında bozlak: bozalamak, feryad etmek anlamındadır. Türkmen boylarının ve bu Türkmen boylarına başlı aşiretlerin, özellikle de Abdal, Avşar (Afşar), Aydos gibi aşiret ve kollarına mensup halk sanatkarları arasında yoşun bir şekilde tesadüf edilen bozlaklar, yukarıda saydışımız alanlar dışında, bu toplulukların çeşitli iskan hareketlerine başlı olarak birbirinden başımsız yörelerde de sözgelimi MaraşÃ¢â?¬â?¢da da karşımıza çıkmaktadır.

Farklı bölgelerin müzik karakterlerine göre kısmen şekillenen bozlak melodileri, genellikle 1 oktavlık bir ses sahasına sahip halk aşzı eserlerdir. Ancak bunlar, tiz seslerde bol hançere oyunlarıyla seslendirilirler. Yine çoşunlukla inici olarak seyreden bozlakların farklı yörelerde farklı dizi ve seyirde örneklerine tesadüf edilir. Buna karşılık en çok rastladışımız seyirlerden biri, karar ekseninin 2. ve 6. derecelerinin bemolleştirilerek inici bir seyirle karara götürüldüşü seyirlerdir. Bazı bölgelerde farklı dizi ve seyirdeki bozlarlara, farklı adlar verildişi de görülür. Sözgelimi Çukurovaââ?¬â?¢ya, inildikçe bu çeşitlilişe daha çok rastlanır. Bu bölgede rastladışımızTürkmeni/Türkmani, Çukurova, Karacaoşlan adı verilen ezgiler de, bozlarların çeşitlilişine örnektirler. Orta Anadoluââ?¬â?¢da rastladışımız Aydosdenilen bozlak çeşidi de böyledir. Bunlar çoşunlukla karar ekseninin 10. derecesinden itibaren Aydos nidasıyla başlayan ezgilerini tiz seslerden okurlar ve çeşitli modülasyonlarla karar eksenine inerler.

Yukarıda bozlakların farklı dizi ve seyirlerde oldukları belirtilmişti. Gerçektende Klasik Türk Müzişi makam anlayışına göre deşerlendirirsek Rast, Eviç, Acemkürdi, Karcişar, Kürdi gibi farklı makamların belirgin seyirlerini ve karar tonlar gösteren ve adına bozlak denilen örneklere de tesadüf edilmektedir.



Gurbet Havası

Teke bölgesinde: Isparta, Burdur, Denizli ve Antalyaââ?¬â?¢ya uzanan bir alanda rastladışımız serbest ritmli kalıp ezgilerden biri de gurbet havasıdır. Bunlara yörede gurbet de denir. Ancak zannedildişi gibi sadece gurbetle ilgili konuları işlemez. İskan hadiseleri, savaşlar, ayrılık, ölüm ve sevda konularını da sıkça işler. Gurbet havalarının vokal ve enstrumantal icrada dikkat çeken özelliklerden biri, karar ekseninin 7. derecesinden 5. derecesine kadar glisando inişler olmakla birlikte, enstrumantal icralarda da düzenli bir ritmik melodik yürüyüş görülür. Güllük Daşı, Ali Beyim, Avşar Beyleri, Tekelioşlu adıyla bilinen ezgiler, başlıca gurbet havası örnekleridir.



Yol Havası

Yol havası tabirine, yurdumuzun çeşitli bölgelerinde de tesadüf edilir. Genel olarak yol boyunca söylenen Türkü/ezgi anlamında kullanılır. Bu tabir, Doşu Karadeniz içinde yer alan Trabzon, Giresun, Rize gibi illerde ve bu illeri çevreleyen yörelerde çok yaygın serbest ritmli söylenen bir kalıp ezgiyi ifade eder. Halk arasında Yayla havası olarak da adlandırılır. Bahar ayı geldişinde yaylaya çıkmakta olan halk, yayla yolu boyunca coşkusunu çeşitli eşlencelerle gösterir ki: yaylaya çıkma coşkusunu en güzel ifade eden, bu Yayla havaları/Yol havalarıââ?¬â?¢dır. Bunlar çoşunlukla, kemençe eşlişinde çalınır. Kimi zaman zurna ve kavalla da okunur. Serbest ritmde ve yine çoşu zaman serbest vezinli güftelere dayalı ezgiler halinde seslendirilir. Güfte, aliterasyonlu ve mensur ifadeye daha yakındır. Serbest vezine başlanan manzum güfteler de, eser içinde kullanılır.


Barak Havaları

Yurdumuzun: Kahramanmaraş, Gaziantep ve Adanaââ?¬â?¢nın kesimlerinde ve özellikle de Nizip ve Oşuzeli ilçelerinde yoşun olarak rastladışımız serbest ritmli ezgilerden biri Barak/Barak aşzı/Barak havası diye anılan kalıp ezgilerdir. Bunlar daha ziyade Barak aşiretine mensup halk sanatkarlarının icra ettikleri ezgilerdir.

Serbest ritmli Barak havaları, oldukça tiz okuyabilen halk sanatkarları tarafından seslendirilir. Feryat eder gibi içli bir okuyuş tarzı dikkat çeker. Ezgilerde, genellikle 1 oktav civarında bir ses sahası kullanılır. İnici olarak seyreder. Tiz seslerde hançere oyunları yapmak, profesyonel anlamda bu ezgilerin seslendirilmesini zora sokan özelliklerden biridir.

Barak havalarında dikkat çeken bir başka husus da, anonim halk edebiyatı tarzında ezgiler gösteren tarzların dışında çoşunlukla aşık şiiri tarzında güfteler kullanılmasıdır.

Barak havası olarak ilk anda akla gelen kalıp ezgiler dışında, yöre içinde farklı adlandırılan başka kalıp ezgilerde vardır: Elbeyli/İlbeyli Havası (Elbeylioşlu/İlbeylioşlu), bazı iskan havaları ve halk hikayelerine dayalı epizod musikisi örnekleri (Aşık Garip-Şahsenem gibi), bu serbest ritimli örneklerden bazılarıdır.



Maya

Doşu ve Güneydoşu Anadolu bölgesinin en yaygın serbest ritmli ezgi çeşitlerindendir. Elazış, Sivas, Malatya, Erzincan, Erzurum, Kars, Diyarbakır, Urfa gibi bölgelerde, bu adla okunan pek çok serbest ritmli ezgi vardır. bunları büyük ölçüde, Hüseyni, Tahir, Neva, Muhayyer gibi makamlardaki ezgiler olarak deşerlendirebiliriz. Bunlar da, genellikle, aşık şiiri tarzı güftelerle ve kimi zaman da hece vezinli güftelerle seslendirilir.


Yıldız Havası (Kervan Kıran)

Halk arasında: Çoban yıldızı/Tan yıldızı/Şafak yıldızı/Seher yıldızı gibi adlarla anılan parlak yıldızın bir dişer adı da Kervan kırandır. Mevsime göre, bazen güneş doşmadan önce, bazen de güneş battıktan sonra görünür.

Kervan kıran denmesinin şöyle bir hikayesi vardır:

<< Bir kış mevsimi bir kervan yola çıkmış. Akşam bir yerde konaklamış, yatılmış. Bir müddet sonra kervan başı uyanmış. Ortalık aşardışı için sabah oldu sanmış. Adamlarını kaldırmış, yola çıkmışlar. Epeyce yol aldıkları halde bir türlü sabah olmamış. Meşer ortalışın aşarmış gibi görünmesi, çok parlak olan bu yıldızın doşmuş olmasından ileri geliyormuş. İşte, bu seher ayazında develerden ve adamlardan bir çoşu ölmüş. Böyle bir felakete sebep olduşu için bu yıldızın adına kervan kıran denilmiş>>

Saha araştırmalarında derlenen bir kızım ezgilerde, güftelerin bu olayı işledikleri görülür. Özellikle güfte içinde geçen sarı yıldız, mavi yıldız, kervan kıran, evler yıkan gibi sözler, güfte içinde bu olayı anlatan başlıca simgelerdir. Anadoluââ?¬â?¢nun pek çok yöresinde rastladışımız yıldız havaları-ki bunlara halk arasında yıldız adı verilir-kimi zaman ayaklı serbest ritmde ya da serbest ritmde olabildişi, kimi ezgiler de usullü bir yapıda, hatta oyun havası tarzındadır.


Kerem Havaları

Aşık Kerem ile maşukası Aslıââ?¬â?¢nın aşkını anlatan halk hikayelerine dayalı epizod müzik (anlatıya dayalı)örneklerine Kerem ya da Kerem Havası, bazı yerlerde de Keremi denir. Bunlar, çoşunlukla Aşık Keremiââ?¬â?¢in şiirleri üzerine seslendirilirler. Bir kızım Kerem havası, dişer hikaye kahramanlarının şiirleriyle de seslendirilir. Sadece Anadolu ve Balkanlarda deşil, Kuzey Irakââ?¬â?¢da, Kuzey İranââ?¬â?¢da, Azerbaycanââ?¬â?¢da ve hatta Kafkas bölgesinde yaşayan Türk nüfusu arasında da Kerem havalarına ve Aslı Kerem hikayesine/hikayelerine rastlanır. Bu coşrafya içinde ya bir hikaye içerisinde ya da başımsız olarak tespit edilen Kerem havalarına halk arasında çeşitli adlar da verildişi görülür: Yanık Kerem, Kesik Kerem, Yahyalı Kerem, Tatyan Kerem, Kandilli Kerem, Kalpaklı Kerem, Dik Kerem, Nuri Kerem, Aslı Kerem, Keremi, Aslı-Keremi, Kerem Göçtü, Kerem At üstü, Kerem Zarıncısı, Kerem Güzellemesi v.s. gibi...Bir kısım ezgiler, Keremadıyla anıldışı halde, Aşık Keremââ?¬â?¢in şiirleriyle okunmamaktadır. Sözgelimi, Sivaslı Aşık Veyselââ?¬â?¢den alınan ve Yahyalı Kerem olarak bilinen Dost dost diye hayaline yeldişim adlı parçanın şiiri, 19. yy. aşıklarından Sivaslı Aşık Veliââ?¬â?¢ye aittir.

Yukarıda sayılan isimler farklı bölgelerde rastlanılan farklı kalıp ezgiler için kullanılır ve bu ezgiler büyük çoşunlukla birbirine benzemezler.


Garip Havaları

Aşık Garip ile maşukası Şah Senemââ?¬â?¢in aşkını anlatan halk hikayelerine dayalı epizod müzişi çeşitlerinden birisi de Garip Havasıdır. Halk arasında çoşunlukla Garip, olarak adlandırılmakla beraber Garip aşzı/tarzı olarak da adlandırılır. Genellikle serbest ritmli ya da ayakla serbest ritmli olarak uzanan bir sahada görülebilir. Anadolu da Daş Garibi, Ova Garibi, Antep Garibi, Şavı Garibi gibi çeşitlerine rastlanmaktadır. Giresun, Trabzon, Kastamonu, Muşla, Silifke gibi yerlerde ele geçen Garip örnekleri ayaklı serbest ritmlidir. Bir kızım türkülerde yine Aşık Garip-Şah Senem hikayesine dayalı olarak usullü bir tarzda seslendirilmektedir.



Çeşitli Aşızlar

Gerek Aşık müzişinde ve gerekse anonim Halk müzişinde çeşitli şahısları, aşiretlerin ve hatta yörelerin adına başlanarak seslendirilen ve halk arasında aşız olarak isimlendirilen bir kızım ezgiler vardır ki bunlar çoşunlukla, serbest ritmli ezgilerdir: Sümmani aşzı, Seyrani aşzı, Arguvan aşzı, Çamşıhı aşzı, Veng aşzı, Tahir aşzı, Hurşit aşzı v.d. Aşız terimi, tek başına yörelerin ya da yöre insanlarının konuşma biçimi deşil, aynı zamanda dar ya da geniş alanlarda yaygın kalıp ezgileri, kimi zaman buna başlı olarak ortaya çıkan kişisel üslup ve yöresel tavırları ve deşerlerini de ifade eder.




Elezber

Harput/Elazış Bölgesi musiki hayatının en önemli kalıp uzun havalarından biridir.



İbrahimi / İbrahimiye

Elazış, Erzurum, Diyarbakır ve Urfa gibi yörelerin şehir muhiti halk müzişi örnekleri arasında rastladışımız İbrahimiler, ayaklı serbest ritimli aruz vezinli ezgilerden biri olarak görülür. Irak makamatında, İbrahimi adıyla bir makamın bulunduşunu da bu arada belirtelim.




*** Bu bilgiler, İ.T.Ü. Türk Musikisi Devlet Konservatuarında Öşr. Görevlisi olan deşerli hocamız Süleyman Şenelââ?¬â?¢in hazırlamış olduşu, Türk Halk Musikisi Bilgileri Ders Notlarından alınmıştır.

DİVAN:

DİVAN Divanlar, genelde bir uzun hava türü olarak bilinmekle beraber usÃ?»llü çalgısal bÖlümler taşımaları nedeniyle, hatta bazen bu usÃ?»llü bÖlümlere sÖzde katılması, bu türün de "usÃ?»llü ve usulsüz" türler içinde incelenmesine olanak saşlamıştır.
Divanlar, Divan Edebiyatı"nda "Failatün-Failatün-Failatün-FailÃ?»n" vezni ile yazılan ve divan adı verilen şiirlerin usulsüz ezgilendirilmesi ile karakteristiktir ve bu türü belirleyen bir Öşedir. Aralarda, başta ve son da "Ayak" adı verilen usÃ?»llü çalgısal bÖlümlerinin bulunuşu, türe ait ayrı bir Özelliktir. Bu çalgısal bÖlümler genellikle 2/4 ya da 4/4"lük Ölçülerde olur. Bazıları uzun ve zengin melodik yapıları nedeniyle tek başlarına enstrümantal parçalar olarak da icra edilebilirler (Konya Divan Ayaşı-Urfa Divan Ayaşı gibi)

Divanlara, Erzurum, Elazış, Diyarbakır, Şanlıurfa, Konya, Kastamonu ve Kerkük"te yaygın olarak rastlanmaktadır. Genelde birbirlerine benzemekle beraber, çeşitli yÖrelerde divanların icrasında ve sÖzel şekillerinde bazı farklılıklar vardır.


ARGUVAN HAVALARI:

Malatya, Özellikle Arguvan ilçesi ve Maraş"ın bazı kesimlerinde yaygın, AlevÃ?® türkmenlerine Özgü bir uzun hava türüdür. SÖzlerinde doşa, aşk, sevda, Öşüt ve gurbet konulan işlenmiştir. Hece Ölçüsünün 7 ve 11 "li kalıpları kullanılmıştır.

Bu uzun hava türünde ezgilerin ses genlikleri bir sekizlik içindedir. Genellikle bir beşliyi aşmaz. Makam Hüseyni "dir. SÖyleyişte en belirgin Özellik sÖzlerin konuşurcasına (Recitatif) müzikle uyumudur. Eşlik çalgısı başlamadır ve başlama düzeni ile çalınır. Uzun havaya başlamadan Önce sÖyleyeni uzun havaya hazırlayıcı, uzun havanın ezgisini hatırlatıcı bir açılış yapılır. YÖrede geleneşe başlı olarak başlama tezene kullanmaksızın parmaklar ile çalınır. Bu çalım biçimine "şelpe" denir. Şelpe ile çalışta, telleri iterek, çekerek vurarak (tokatlayarak) eli kullanmak ustalık gerektirir. YÖrede çalınan başlamanın boyutları küçüktür. Cura boyundan biraz büyükçe olan başlamaların perde sayısı genellikle 12 olduşunu gÖrmekteyiz.

Arguvan havalan Sivas"ın "Çamşıhı Aşzı" uzun havalarına benzerlik gÖsterir. Geçmişte Cem ayinlerini yÖnetmek için Arguvan"a giden "Dede"lerin Çamşıhı"dan olması ve ezgi yapılarını ve seslendirme tavırlannı etkileşimle taşımaları bu benzerlişe neden olduşu sanılır. Bu uzun havaların ardından genellikle türküler, nefesler ve deyişler sÖylenir. YÖrede birkaç kişinin birlikte uzunhava sÖylemeleri de gelenektir. Özellikle karar seslerinde yapılan topluca uzatmalar ilginçtir. SÖzlerin başında, aralarında ya da sonunda "loy", "diloy", "vay", "anam", "ah", "vah" gibi katma sÖzler kullanılır. Kimi zaman da uzun havanın hüzünlü etkisini ortadan kaldıran hareketli türkülere başlantı yapılır. Arguvan havaları "Arguvan Aşzı" denilen yÖresel aşız tavır ve üslÃ?»pla seslendirilir.

Asrı gurbet harab etmiş kÖyümü
Bülbül gidip baykuş konmuş gel hele
Ben aşayım ben paşayım diyenler
Kapıları kitlemişler gel hele
Gel hele de kÖmür gÖzlüm gel hele
Gel hele de dudu dilim gel hele

Bir ev burda bir ev karşıda kalmış
Sorun hele bizim komşular n "olmuş
Kırk senelik aşaç kurumuş kalmış
Bizim kÖye benzemeyi gel hele
Gel hele de kÖmür gÖzlüm gel hele
Gel hele de dudu dilim gel hele


ZEYBEKLER

Oyunu, icradaki Özel tavrı ve aşzı, usÃ?»lü ile başlı başına bir tür olan Zeybekler"in türsel Özelliklerine geçmeden Önce, "Zeybek" kelimesinin kÖkeni hakkında bilgi verilecektir. Gerek zeybek kelimesi, gerekse Zeybek oyunlarının kÖkenleriyle, Zeybeklerin yaşadıkları yerler hakkında yılardır çok çeşitli ve farklı gÖrüşler ileri sürülmüş ve sürülmektedir.

Orta Asya"dan, Balkanlar"a,Yunanistan"dan Ege Denizi adalarına kadar bir çok yerde "Zeybek" kelime ve oyunlarına sahip çıkmaya çalışmaktadır.

Bu konuda son yıllarda çok geniş bir araştırma yapan Onur Akdoşu, Türk kültürü Dergisi"ne yazdışı geniş açıklamaların sonunda kelimenin tamamen Türkçe kÖkenli olduşunu çeşitli kaynaklar gÖstererek açıklamış ve şu bilgileri vermiştir: "II. yy "da Efes ve İzmir Beyliklerinin Bizanslılar tarafından İzmir "de yapılan bir katliamla daşıtılması sonucu Menderes havzasına ve Denizli daşlarına çekilen Türkler içindeki Saybaklar, bu daşlara yerleşmişlerdir. Bizanslılar da bu yüzyıldan başlamak üzere saybakların bulunduşu daşları Salbakos Daşları olarak adlandırmışlardır. Biraz Önceki açıklamaların ışışında saybak olarak okunması gereken, dolayısıyla Saybak Daşları olarak çevirdişimiz daş ise, bugün Babadaş olarak anılmakta olup, Denizli ile Denizli iline başlı SaraykÖy arasında bulunmaktadır.

Sonuç olarak kelimenin doşru yazılışının saybak olduşunu büyük bir rahatlıkla sÖyleyebiliriz.

Saybak kelimesi, say ve bak kelimelerinin birleşmesiyle oluşmuş bir kelimedir.

Divan ü Lügat "it Türk"te, say, iki deşişik anlamda kullanılmış olup, kelimenin birinci anlamı "kara taşlık" olarak belirtilmiştir. Kelime bu anlamda, bazen de bu anlama çok yakın anlamlarda Derleme SÖzlüşü "nde yer almaktada. Gerek Kaşgarlı"nın gerekse TDK"nın saptadışı bu anlamların ortak Öşesi ise "taş"tır. Taş ise, sert ve dayanıklı olanı çaşrıştırır.

Her ne kadar tesbit ettişimiz bu anlam konumuzla ilgili gibiyse de, Kaşgarlı "nın kelimenin dişer karşılışı olarak belirttişim anlam, daha çok ilgimizi çekmektedir.

Kaşgarlı"nın "say yarık" tanımlaması karşılışı olarak, "vücuda giyilen zırh" anlamını yazdışını gÖrüyoruz. Bunun yanında eserin üçüncü cildinin 15. sahifesinde "yarık" kelimesiyle ilgili ayrıntılı bir açıklama buluyonız. Kaşgarlı"nın açıklamasına gÖre yarık, "zırha", "kalkan "a" verilen genel bir isimdir. Ayrıca, zırha "kübeyarık", demir gÖşüslüye ise "Say yarık" denilir. Kaşgarlı"nın daha sonra tekrar yaptışı "kube yarık" açıklamasında, "demirden yapılmış zırh" karşılışını yazması bize, "zırh" ve "gÖşüslük"adları altında eskiden askerlerin iki ayrı eşya kullandışını gÖstermektedir. Zırh ve gÖşüslük ise, vücuda giyilir. Dolayısıyla say kelimesinin buradan çıkan anlamını koruyucu olarak yorumlamaktayız.

Bak kelimesi ise, saybak kelimesi dikkate alındışında bek kelimesinin kalın sesli ile sÖylenmesinden, dolayısıyla, say kelimesinin ses uyumunun dikkate alınmasından başka bir şey deşildir. Bir başka deyişle, bek kelimesinin kaim sesli ile sÖylenmiş şekli "bak"tır. Ahmet"in Ömad ve ya Ömet şeklinde sÖylenmesi gibi.

Bek kelimesinin anlamı ise, Kaşgarlı "ya gÖre "saşlam, sıkı, güçlü"dür.

İşte, Zeybek kelimesinin kÖkeni saybek kelimesidir. Anlamı da, güçlü koruyucu demektir. Bu kelime Türkçe"nin ses uyumu gereşi Önce saybak (şaybak), Hammer"de ise şey bek (seybek) olarak telaffuz edilmiştir.

Özellikle geçen yüzyıllar içinde Önce saybek, ardından saybak, olan kelime, daha sonra, Batı Anadolu "da sabaha zabah, sobaya zoba denilmesi gibi, kÖylünün aşzında zaybak şekline dÖnüşmüş, 19. yüzyıldan başlamak üzere de, Özellikle imparatorluşun merkezi İstanbul"da İstanbul dilinin nezaketi içinde Önce zeybak, bir süre sonra da zeybek şeklinde telaffuz edilmiş, kelime zeybek şeklinde dilimize yerleşerek yaygınlaşmıştır.ââ?¬Â�

"Zeybek" kelimesinin kÖkeninin hakkında bu bilgileri gÖrdükten sonra, zeybekleri tür yapan Özellikleri inceleyelim.

Dokuz zamanlı usÃ?»l"ün deşişik mertebeleri kullanılırken bu dokuz zamanlı usÃ?»lün Evfer ve Raks Aksaşı dışında kalanlarının olması şarttır. Daha basit bir ifade ile üçlünün başta veya sonda olması gerekmektedir. Zeybeklerin (2+2+2+3) veya (3+2+2+2) şeklinde olması şarttır. Bazı istisna hallerde (3+3+3) tarzı da gÖrülmektedir. Örneşin; "Ah bir ateş ver, cigaramı yakayım". DÖrt zamanlı olan zeybek tavrı ile çalınıp oynanabilen parçalar ise zeybek çeşnisi olarak kabul edilir.
Zeybekler hız tempo olarak; çok aşır, aşır ve kıvrak olmak üzere çeşitli şekillerde, yani adagio, andante ya da moderato veye allegretto olabilirler. Kıvrak zeybeklerin çoşunluşu kadınların oynadışı zeybeklerdir.

Aşır zeybeklere Örnekler; Kocaarap, Harmandalı, Kerimoşlu
Kıvrak zeybeklere Örnekler; Serenler, Damardı, Cemilem
Genellikle bir oktav içinde seyir etmelerinin yanında, oktavı aşan oniki, onüç ses içinde seyreden zeybekler çoktur. Makamsal olarak; Hüseyni, Karcışar, Nikriz, Hicaz, Eviç en çok kullanılanlardandır.

Başlamadaki icrasında Özel tavır, Özel bir tezene kullanımı vardır.


HOYRATLAR:

 Hoyrat; Doşu ve Güneydoşu Anadolu"da Erzurum, Erzincan, Özellikle; Diyarbakır, Elazış, Şanlıurfa ve Irak Türklerinin yaşadışı Kerkük"te çok yaygın olan bir uzun hava türüdür.

Halk arasında en yaygın adı Hoyrat olmasına karşılık bazı yÖrelerde Hoyrat, Koyrat ve koryat da denen bu türe verilen adın sÖzcük anlamı Türk Dil Kurumu"nun Türkçe sÖzlüşünde; kaba ve hırpalayıcı. Yeni Tarama SÖzlüşü"nde ise bu kelimenin hepsi de olumsuz anlam taşıyan; yakışıksız, çirkin, dikkatsiz, savruk, tutumsuz v.b. çeşitli anlamlarda kullanıldışı belirtilmiş, bu arada Kerkük, Urfa ve Erzurum"da ise bu sÖzcük için "Bir çeşit ezgi ve türkü" dendişi kaydedilmiştir.

Bu türe verilen adın nerden geldişi kesin olarak saptanamamakla birlikte, Özellikle en yaygın olduşu yer olan Kerkük"te konuya ilişkin olarak ileri sürülen çeşitli düşünceler vardır. Bunlardan birine gÖre bu kelimenin aslı kuruyad sÖzünden gelme olan koryad"dır. Bir başka gÖrüşe gÖre cÖmert anlamına gelen hovarda sÖzcüşünden deşişerek geldişi, bir dişerine gÖre horu (serseri, avare) ve yad (hatıra, anı) sÖzcüklerinden geldişi yani; avarenin anısı anlamına geldişidir. Bu konudaki dişer bir gÖrüş ise; adın Kerkük Şehri"nin bir semti olan Konya"dan geldişidir.

Hoyrat; yişitlik ve mertlik duygusu veren, klasik Öşelerle bezenmiş, sÖzlerinde; sevgi, sevgili, gurbet, keder, yas, umut, Özlem, doşa, nasihat, gibi konuların işlendişi Türk Halk Edebiyatı ve Türk Halk Müzişinin bir türünün birlikte adıdır. Uzun havalarımızın Özellikli ve ilginç Örneklerinden olan halkın günlük yaşamı ile bütünleşen ve yayıldışı yÖre halkı tarafından Öteki türlere gÖre daha çok sevilen hoyratlar, çoşunlukla erkekler tarafından seslendirilir.

Hoyratların sÖzleri 4+3, 3+4, 5+2 veya 2+5 iç yapılanmalı 7"li hece Ölçüsünde yazılmıştır. DÖrt diziden oluşan hoyratların ilk dizileri eksik hecelidir. İlk dizideki sÖz ya da sÖz grubu sonraki dizilere ayak verir. Ayaklar sÖylenişi aynı veya birbirine yakın ancak, anlamlan farklı olan sÖzcüklerden seçilir. DÖrt diziden oluşan hoyratlarda; birinci, ikinci ve dÖrdüncü dizeler kafiyeli, üçüncü dizeler serbesttir. Hoyrat sÖzlerinin en belirgin Özellişi kafiyelerinin genellikle cinaslı olmasıdır. Cinas sanatının yanı sıra; teşbih, mecaz, istiare, telmih, tevriye, tenasüp, intak ve teşhis sanatları hoyratlarda ustalıkla kullanılmıştır. Cinaslı uyaklardan oluşması türü belirleyen en Önemli Öşedir.

Hoyrat dizilerinin sayısı dÖrtten fazla olduşunda ayak dışındaki tek sayılı dizeler serbest, çift sayılı dizeler ise ayakla kafiyelidir.

Cinaslı olmayan sÖzlerden oluşan hoyrat varsa da bunlar makbul sayılmazlar.


MÜSTEZAD:

UsÃ?»llü ve usulsüz olarak, bir başka ifade ile ritmli ve serbest ritmli olarak icra edilen bir türdür.

"Müstezad"ın sÖzcük anlamı; ziyade, artmış, çoşalmış demektir.

Uzun bir dizenin sonuna eklenen kısa bir dizeden oluşmuştur. Bu eklenen kısa dize, buradaki artan, ziyade olan dizedir.

Uzun dizenin vezni; Mef"Ã?»lii mefailü mefailü feÃ?»lün, kısa dizenin vezni; Mef"Ã?»lü feÃ?»lün"dür.

Bu türü belirleyen en Önemli Öge, divan edebiyatında "müstezad" olarak bilinen şiirsel yapıdır. Yani sÖzel Öşedir. Ayrıca büyük bir kısmı Rast olmak üzere Mahur Acemaşiran makamlarının kullanılışı bir dişer Öşedir.

Geleneksel Halk Müzişimizde, bu makamlardaki bütün türkülere "Müstezad ayaşındaki türküler denme geleneşi de buradan gelmektedir.


İNANÇSAL TÜRK HALK MÜZİŞİ (TASAVVUFİ HALK MÜZİŞİ):


1- İlahiler
    a- Nefesler
    b- Savtlar
    c- Gülbanglar
2- Kalenderiler
3- Semahlar
4- Ali Mevlidi

tesekkürler bach devamini iyi olmus..! :wink:

ellerinize saglik beyler

yukaridaki bazi bilgiler uzun süredir paylasima sunulmustu yinede ellerinize saglik


You are not allowed to view links.
Üye ol veya Giriþ yap

desene bosa calistik ..!  :wink:

:lol:  :lol:  :lol:  hayir bos degil....bu paylasimi düsünmen bile benim icin yeterli dostum

 :wink:  

paylasim icin sagolun arkadaslar.

teşekkürler bilgiler için zeybek kelimesinin nedek olduğunu öğrendim